CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) nedir, nasıl çalışır ve Türkiye'yi nasıl etkiler? Avrupa Karbon Sınır Düzenlemesi hakkında detaylı rehber, uyumluluk adımları ve BotanikaUS çözümü.
CBAM Nedir?
CBAM'ın Tarihçesi ve Gelişimi
CBAM fikri ilk olarak 2019 yılında Avrupa Komisyonu'nun 'European Green Deal' (Avrupa Yeşil Mutabakatı) kapsamında gündeme gelmiştir. 2021 yılında detaylı bir öneri sunulmuş ve 2023 yılında geçici bir düzenleme olarak yürürlüğe girmiştir. 2026 yılından itibaren tam uygulama başlayacak ve 2034 yılına kadar kademeli olarak genişletilecektir. Bu süreç, AB'nin 2050 yılına kadar karbon nötr olma hedefinin önemli bir parçasıdır.
CBAM'ın Amacı ve Hedefleri
CBAM'ın üç temel amacı vardır: Birincisi, AB içindeki karbon fiyatlandırma sisteminin dışındaki ülkelerden gelen ürünlerin de karbon maliyetini yansıtarak adil rekabet koşulları oluşturmaktır. İkincisi, karbon kaçağını önlemek, yani AB içindeki yüksek karbon maliyetleri nedeniyle üretimin AB dışına taşınmasını engellemektir. Üçüncüsü ise, küresel iklim eylemini teşvik etmek ve diğer ülkeleri de karbon fiyatlandırma sistemleri geliştirmeye yönlendirmektir.
CBAM Kapsamındaki Sektörler
CBAM başlangıçta altı sektörü kapsamaktadır: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen. Bu sektörler, yüksek karbon yoğunluğuna sahip ve karbon kaçağı riski yüksek olan sektörlerdir. 2026-2034 döneminde, CBAM kapsamı genişletilecek ve daha fazla sektör ve ürün grubu dahil edilecektir. Türkiye için özellikle demir-çelik, çimento ve alüminyum sektörleri kritik öneme sahiptir.
CBAM Nasıl Çalışır?
CBAM Sertifikası Sistemi
CBAM sistemi, 'CBAM sertifikaları' adı verilen bir mekanizma üzerinden çalışır. İthalatçılar, AB'ye ithal ettikleri ürünlerin karbon içeriğini hesaplayarak, bu içerik için gerekli sayıda CBAM sertifikası satın almak zorundadır. Sertifikaların fiyatı, AB içindeki karbon fiyatına (EU ETS) göre haftalık olarak belirlenir. İthalatçılar, sertifikaları AB'nin resmi platformu üzerinden satın alabilir.
Karbon İçeriği Hesaplama Yöntemleri
CBAM kapsamında, ürünlerin karbon içeriği üç yöntemle hesaplanabilir: Birincisi, gerçek emisyon verilerinin kullanılmasıdır (default method). İkincisi, üreticinin kendi hesapladığı emisyon verilerinin kullanılmasıdır (embedded emissions). Üçüncüsü ise, AB'nin belirlediği varsayılan emisyon değerlerinin kullanılmasıdır (default values). Gerçek emisyon verilerinin kullanılması, genellikle daha düşük vergi ödemesi anlamına gelir.
CBAM Raporlama Süreci
CBAM kapsamında, ithalatçılar her üç ayda bir (çeyrek yıllık) raporlama yapmak zorundadır. Bu raporlarda, ithal edilen ürünlerin miktarı, karbon içeriği ve satın alınan CBAM sertifikaları yer alır. Raporlama, AB'nin resmi CBAM platformu üzerinden elektronik olarak yapılır. Yanlış veya eksik raporlama, ciddi cezalara yol açabilir.
CBAM'ın Türkiye'ye Etkisi
Türkiye'nin CBAM Kapsamındaki İhracatı
Türkiye, AB'ye yıllık olarak milyarlarca dolarlık demir-çelik, çimento ve alüminyum ürünleri ihraç etmektedir. Bu ürünler, CBAM kapsamında olduğu için, Türk şirketleri CBAM sertifikası satın almak zorunda kalacaktır. Bu durum, Türk ürünlerinin AB pazarındaki rekabet gücünü etkileyebilir. Ancak, karbon emisyonlarını azaltan şirketler, daha az CBAM vergisi ödeyecek ve rekabet avantajı elde edecektir.
Türkiye'nin Uyumluluk Stratejisi
Türkiye'nin CBAM'a uyum sağlaması için birkaç strateji vardır: Birincisi, karbon emisyonlarını doğru bir şekilde ölçmek ve raporlamaktır (ISO 14064, GHG Protokolü). İkincisi, karbon emisyonlarını azaltmak için enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji yatırımları yapmaktır. Üçüncüsü ise, AB ile karbon fiyatlandırma sistemi konusunda anlaşma yaparak, CBAM'dan muafiyet sağlamaktır.
Türk Şirketleri İçin Fırsatlar
CBAM, Türk şirketleri için hem zorluk hem de fırsat sunmaktadır. Karbon emisyonlarını azaltan şirketler, daha düşük CBAM vergisi ödeyecek ve AB pazarında rekabet avantajı elde edecektir. Ayrıca, karbon yönetimi konusunda uzmanlaşan şirketler, yeni iş fırsatları yaratabilir. BotanikaUS gibi karbon yönetim platformları, Türk şirketlerinin CBAM uyumluluğunu sağlamasına yardımcı olabilir.
CBAM Uyumluluk Adımları
Emisyon Ölçümü ve Raporlama
CBAM uyumluluğu için, şirketlerin karbon emisyonlarını doğru ve tutarlı bir şekilde ölçmesi gerekir. ISO 14064-1 standardı, kuruluş seviyesinde emisyon ölçümü için en yaygın kullanılan standarttır. GHG Protokolü de benzer bir çerçeve sunar. Emisyon verileri, Scope 1 (doğrudan emisyonlar), Scope 2 (elektrik tüketimi) ve Scope 3 (tedarik zinciri) kapsamında toplanmalıdır.
Karbon Azaltım Stratejileri
CBAM vergisini azaltmanın en etkili yolu, karbon emisyonlarını azaltmaktır. Şirketler, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı, proses optimizasyonu ve düşük karbonlu teknolojilere yatırım yaparak emisyonlarını azaltabilir. Bu yatırımlar, hem CBAM vergisini azaltır hem de uzun vadede maliyet tasarrufu sağlar.
- Karbon emisyon kaynaklarının belirlenmesi (Scope 1, 2, 3)
- Emisyon verilerinin toplanması ve doğrulanması
- ISO 14064 veya GHG Protokolü standardına uygun raporlama
- Karbon içeriği hesaplama ve CBAM raporlama
- Karbon azaltım stratejilerinin geliştirilmesi
- CBAM sertifikası satın alma sürecinin yönetilmesi
- Düzenli raporlama ve uyumluluk kontrolü
BotanikaUS ile CBAM Uyumluluğu
Otomatik Emisyon Hesaplama
BotanikaUS platformu, ERP sistemleriyle entegre çalışarak, karbon emisyonlarını otomatik olarak hesaplar. Scope 1, 2 ve 3 emisyonları, uluslararası standartlara uygun olarak hesaplanır ve raporlanır. Bu sayede, CBAM raporlama için gerekli veriler hazır hale gelir.
CBAM Raporlama Desteği
BotanikaUS, CBAM raporlama formatına uygun raporlar üretir. Platform, ürün bazında karbon içeriği hesaplama, CBAM sertifikası ihtiyacı tahmini ve raporlama süreçlerini otomatikleştirir. Bu sayede, şirketler CBAM uyumluluğunu kolayca sağlayabilir.
ISO 14064 Uyumluluk
BotanikaUS, ISO 14064 standardına tam uyumlu bir platformdur. Platform, emisyon hesaplama, raporlama ve doğrulama süreçlerini ISO 14064 gereksinimlerine göre yönetir. Bu sayede, şirketler hem CBAM uyumluluğunu sağlar hem de uluslararası standartlara uygun karbon yönetimi yapar.
Sıkça Sorulan Sorular
CBAM nedir ve neden önemlidir?
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), Avrupa Birliği'nin iklim değişikliğiyle mücadele için geliştirdiği bir karbon sınır düzenlemesidir. AB'ye ithal edilen belirli ürünlerin karbon içeriğine göre vergilendirilmesini öngörür. CBAM, karbon kaçağını önlemek, adil rekabet koşulları oluşturmak ve küresel iklim eylemini teşvik etmek için önemlidir.
CBAM hangi sektörleri kapsar?
CBAM başlangıçta altı sektörü kapsamaktadır: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen. 2026-2034 döneminde, CBAM kapsamı genişletilecek ve daha fazla sektör ve ürün grubu dahil edilecektir.
CBAM Türkiye'yi nasıl etkiler?
Türkiye, AB'ye yıllık olarak milyarlarca dolarlık demir-çelik, çimento ve alüminyum ürünleri ihraç etmektedir. Bu ürünler, CBAM kapsamında olduğu için, Türk şirketleri CBAM sertifikası satın almak zorunda kalacaktır. Bu durum, Türk ürünlerinin AB pazarındaki rekabet gücünü etkileyebilir. Ancak, karbon emisyonlarını azaltan şirketler, daha az CBAM vergisi ödeyecek ve rekabet avantajı elde edecektir.
CBAM'a uyum sağlamak için ne yapmalıyım?
CBAM'a uyum sağlamak için şirketlerin karbon emisyonlarını doğru bir şekilde ölçmesi, raporlaması ve azaltması gerekir. ISO 14064 veya GHG Protokolü standardına uygun raporlama yapılmalı, karbon içeriği hesaplanmalı ve CBAM sertifikası satın alma süreci yönetilmelidir. BotanikaUS platformu, bu süreçleri otomatikleştirerek CBAM uyumluluğunu kolaylaştırır.
CBAM sertifikası nasıl satın alınır?
CBAM sertifikaları, AB'nin resmi CBAM platformu üzerinden satın alınır. İthalatçılar, AB'ye ithal ettikleri ürünlerin karbon içeriğini hesaplayarak, bu içerik için gerekli sayıda CBAM sertifikası satın almak zorundadır. Sertifikaların fiyatı, AB içindeki karbon fiyatına (EU ETS) göre haftalık olarak belirlenir.
BotanikaUS CBAM uyumluluğuna nasıl yardımcı olur?
BotanikaUS, ISO 14064 ve GHG Protokolü uyumlu karbon yönetim platformudur. Platform, otomatik emisyon hesaplama, CBAM raporlama desteği ve ISO 14064 uyumluluk özellikleri sunar. ERP sistemleriyle entegre çalışarak, karbon emisyonlarını otomatik olarak hesaplar ve CBAM raporlama formatına uygun raporlar üretir.
Karbon Yönetiminde Uzman Desteği
BotanikaUS ile karbon ayak izinizi hesaplayın, raporlayın ve azaltın. ISO 14064 uyumlu platformumuz ile sürdürülebilir bir geleceğe adım atın.
İletişime Geç